Συνέντευξη: Γιώργος Αλεξανδράκης

Η ελληνικής καταγωγής πιανίστρια Oana Popescu ξεκίνησε τα πρώτα της βήματα στο Βουκουρέστι, όπου γεννήθηκε. Είναι απόφοιτη του Εθνικού Μουσικού Πανεπιστημίου του Βουκουρεστίου και του Πανεπιστημίου Τεχνών της Ζυρίχης, πόλη στην οποία ζει από το 2008, και σταδιακά κάνει σόλο καριέρα.

Το 2003 έκανε το ντεμπούτο της με τη Φιλαρμονική Ορχήστρα της Iasi στη Ρουμανία, με την οποία έκανε και την πρώτη ζωντανή της ηχογράφηση.

Από το 2016 δίνει έμφαση στο σόλο κλασικό ρεπερτόριο πιάνου και επιδιώκει την τακτική εποπτεία μέσω επαγγελματικών μαθημάτων με πιανίστες από όλον τον κόσμο, πρόσφατα με τον Pavel Gililov.

Μια αδιαμφισβήτητα ταλαντούχα πιανίστρια, την οποία ελπίζουμε να δούμε σύντομα σε κάποιο κονσέρτο στο Μέγαρο Μουσικής, μια και είναι και κρυφός πόθος της.

Credit: T-shirt www.uniqorn.co.uk

Πώς ξεκίνησες σπουδές στην κλασική μουσική και τι σε ενέπνευσε να συνεχίσεις ως επαγγελματίας; Ποια ήταν η συμβολή των γονιών σου;

Ξεκίνησα τυχαία, όταν μια γειτόνισσα μουσικός είπε στη μητέρα μου ότι έχω μουσικό ταλέντο. Είχα άριστο τονισμό και καθαρή φωνή ήδη από την ηλικία των 6 ετών. Έτσι πήρα μέρος στην παιδική ραδιοφωνική χορωδία της Ρουμανίας. Αλλά η μητέρα μου, δεν ξέρω για ποιον λόγο, έβλεπε σε εμένα μια σολίστρια. Θυμάμαι τα λόγια της «εσύ πρέπει να είσαι μόνη σου στη σκηνή».

Πολύ σύντομα γράφτηκα σε μουσικό σχολείο και διάλεξα αμέσως το πιάνο. Τα πολύ θετικά αποτελέσματα και η επιβράβευση με ενθάρρυναν ως παιδί. Ως επαγγελματίας συνέχισα επειδή ένιωθα ότι παίζοντας πιάνο είχα ακόμα πολλά να πω και επειδή διαρκώς έβρισκα νέους τρόπους εκτέλεσης των μουσικών κομματιών για να εκφραστώ.

Από τη Ρουμανία βρέθηκες στην Ελβετία, όπου συνέχισες τις σπουδές σου έχοντας κερδίσει διάφορες υποτροφίες. Υπάρχει κοινός τρόπος προσέγγισης της κλασικής μουσικής ανά τον κόσμο;

Έτσι υποθέτω. Το να σπουδάζει κανείς στο εξωτερικό είναι σημαντικό σε όλες τις τέχνες σήμερα διότι και σπουδάζεις και κάνεις επαγγελματικές γνωριμίες (networking). Εγώ προσωπικά χωρίς υποτροφίες δεν θα μπορούσα να συνεχίσω τις σπουδές μου. Όταν ξεκίνησα στη Ζυρίχη τον Οκτώβριο του 2008, όλοι οι σπουδαστές από τις χώρες της ανατολικής Ευρώπης είχαν υποτροφία από ελβετικά ιδρύματα.

Αισθάνεσαι ότι αλλάζει ο τρόπος με τον οποίο αντιμετωπίζουν μια καλλιτέχνιδα όταν επιστρέφει στη χώρα καταγωγής της από το εξωτερικό; 

Τον Οκτώβριο του 2018 θα παίξω στη Ρουμανία για τρίτη φορά αφότου έφυγα. Με υποδέχτηκαν θερμά, πιθανόν να είναι και περήφανοι που μια συμπατριώτισσά τους κάνει σπουδές και καριέρα στο εξωτερικό, αλλά δεν έχω αρκετή εμπειρία, ίσως είναι νωρίς να κρίνω.

Έχεις δώσει ρεσιτάλ σε διάφορα μέρη του κόσμου ως σολίστ, ποιες οι τεχνικές δυσκολίες του σόλο και ποιο το βάρος που φέρεις σε κάθε τέτοια εμφάνιση;

Το άγχος εξαρτάται από το πόσο καλά προετοιμασμένος είσαι. Σε κανονικές συνθήκες το να ταξιδεύω είναι για μένα πηγή έμπνευσης και όχι παράγοντας άγχους.

Για το ζέσταμα κατέληξα σε διάφορες λύσεις: ψάχνω για τις καλύτερες, με τη λιγότερη κατανάλωση ενέργειας λύσεις, διαλέγω ένα κομμάτι με το οποίο αρχίζει ένα κονσέρτο και το οποίο μπορώ σίγουρα να παίζω χωρίς να κάνω σκάλες κ.λπ. πριν, χρησιμοποιώ πράγματα, όπως τραπέζια, για να κινώ λίγο τα δάχτυλά μου και το πιο σημαντικό, ποτέ δεν ζεσταίνομαι με ασκήσεις για τα δάχτυλα.

Το να ξεχάσω το κείμενο είναι μια άλλη ιστορία…συνεχίζω να λέω στον εαυτό μου ότι ίσως συμβεί.

Αν και η βάση της μουσικής προέρχεται από την κλασική παιδεία, πολλοί μουσικοί στρέφονται σε άλλα είδη, πιο εμπορικά, προκειμένου ν’ αποκτήσουν αναγνωρισιμότητα. Πόσο δύσκολος είναι ο δρόμος που έχεις επιλέξει;

Ποτέ δεν ένιωσα ότι θέλω να αλλάξω για μεγαλύτερη επιτυχία. Επίσης, πιστεύω ότι επιτυχία είναι το πόσο πειστικός είσαι. Η κλασική μουσική έχει τη δυνατότητα να πείθει και στις μέρες μας.

Για την επιτυχία η εικόνα κάποιου πρέπει να είναι πραγματική, ας μην ξεχνάμε σε τι εποχή ζούμε. Το λάθος που κάνουν οι περισσότεροι νέοι σολίστες είναι ότι αφήνουν άλλους ανθρώπους να διαμορφώνουν την εικόνα τους, να τους λένε -για παράδειγμα- τι θα έπρεπε να φοράνε στη σκηνή κ.λπ.

Επίσης, το μήνυμα που θέλεις να επικοινωνήσεις (υποθέτοντας ότι έχεις ήδη συνειδητοποιήσει ότι η μουσική είναι ένα μέσο επικοινωνίας και όχι αυτοσκοπός) πρέπει να έχει απήχηση στο σημερινό κοινό. Μια δραματική ερμηνεία μιας μπαλάντας του Chopin πριν από δέκα χρόνια ίσως σήμερα να ήταν εκτός μόδας.

Το ελεύθερο επάγγελμα στο πιάνο είναι λίγο πιο δύσκολο και οικονομικά επικίνδυνο από το να έχεις ένα strart-up.. Φαίνεται ότι ο κόσμος δεν έχει χρόνο να ακούσει μια τριαντάλεπτη σονάτα του Liszt. Αυτό με πιέζει όταν επιλέγω το ρεπερτόριό μου. Χρειάζεται να ανανεώνω διαρκώς τις τεχνικές και ερμηνευτικές μου θεωρήσεις.

Το καλό είναι ότι ο αγώνας αυτός δεν με αφήνει να βαρεθώ. Είναι μια πρόκληση για μένα να παίζω παλιά κομμάτια στο κοινό της νέας γενιάς.

Ποια συμβουλή θα έδινες σε έναν νέο που μαγεύεται από το πιάνο; Ποια είναι η σωστή ηλικία για να ασχοληθεί κάποιος με το συγκεκριμένο μουσικό όργανο ώστε να φτάσει σε ένα επαγγελματικό επίπεδο;

Από αυτήν την άποψη, το να παίζεις ένα μουσικό όργανο είναι σαν να κάνεις αθλητισμό. Χρειάζεται να ξεκινήσεις νωρίς, αλλιώς το σώμα σου δεν μπορεί να εξελιχθεί σ’ αυτή τη δραστηριότητα. Μια συμβουλή: να παίζετε όπως μιλάτε!

Έχεις ελληνικές ρίζες;

Η γιαγιά μου, από την πλευρά της μητέρας μου, ήταν από τη βόρεια Ελλάδα.  Αλλά έμαθα τη γλώσσα στην Ελβετία, όταν ερωτεύτηκα τον Αθηναίο άντρα μου.

Ποιοι καλλιτέχνες αποτελούν έμπνευση για σένα;

Μερικές φορές ακούω Richter και Lipatti για έμπνευση. Είμαι ανοιχτή σε όλες τις πηγές έμπνευσης, όχι μόνο από την κλασική μουσική. Εμπνέομαι απ’ όπου μπορώ.

Υπάρχει κάποιος κρυφός πόθος σε σχέση με κάποια εμφάνιση σε έναν χώρο ή, ενδεχομένως, ένα solo concert;

Ελπίζω να έρθω σύντομα στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών.

Συχνά δημιουργοί κλασικής μουσικής στρέφονται και σε άλλα είδη ή συνδυάζουν την κλασική με έναν πιο σύγχρονο ήχο προκειμένου να διευρύνουν το κοινό τους. Θα επιχειρούσες κάτι ανάλογο; 

Όχι, δεν σχεδιάζω να αποκοπώ από το κλασικό πιάνο. Αυτό που κάνω ήδη για να εμπλουτίσω τον ήχο είναι συνεργασίες με άλλους καλλιτέχνες. Φέτος είμαι σε επικοινωνία με νέους Ελβετούς συνθέτες γι’ αυτό τον σκοπό, όπως για παράδειγμα ο Michael Künstle που γράφει κυρίως μουσική για ταινίες και η Helena Winkelman. Αυτό είναι για μένα το αλατοπίπερο στο ρεπερτόριο. Αλλά δεν νομίζω πως θα αυξήσει το κοινό στα κονσέρτα.

Γενικά η καινούργια κλασική μουσική είναι δύσκολη στη χώνεψη και είναι ρίσκο να τη βάζει κανείς στο πρόγραμμά του. Το κάνω περισσότερο για μένα. Νομίζω πως είναι υποχρέωσή μου να υποστηρίζω νέα μουσική για κλασικό πιάνο και να την παρουσιάζω στο κοινό.

Πώς αντιμετωπίζεται ένας μουσικός στην Ελβετία; Το βιοτικό επίπεδο ενός λαού επηρεάζει τα μουσικά του ακούσματα;

Η Ελβετία έχει αυτή η στιγμή πόρους και ενδιαφέρον στο να υποστηρίξει την κλασική μουσική. Υπάρχει οικονομική υποστήριξη για νέους ξένους μουσικούς που έρχονται για σπουδές. Αλλά μόνο κατά τη διάρκεια των σπουδών του, καμία βοήθεια για τους απόφοιτους, απ’ όσο γνωρίζω.

Όσον αφορά το κοινό, δεν παρατήρησα κάποια διαφορά ανάμεσα στη στάση του κοινού της Ελβετίας και αυτού της Ρουμανίας πριν από δέκα χρόνια, όταν έπαιζα ή όταν πήγαινα να ακούσω κονσέρτα στην πατρίδα μου. Θα έλεγα λοιπόν ότι το βιοτικό επίπεδο δεν έχει επίδραση στη στάση του κοινού. Το κοινό της Ελβετίας πρέπει να ποικίλλει όσο οπουδήποτε αλλού.

Η τέχνη απαιτεί ευμάρεια;

Υπάρχει πάθος για τη μουσική και για την κλασική μουσική σε πολύ φτωχά μέρη ανά τον κόσμο. Αλλά μπορώ να πω ότι η κλασική μουσική πωλείται σαν είδος πολυτελείας σε μέρη που ευημερούν. Πιθανώς επειδή οι διοργανωτές πιστεύουν ότι η τέχνη γενικότερα χρειάζεται χρόνο και κάποιο μορφωτικό επίπεδο –δύο στοιχεία που σχετίζονται με μια καλή οικονομική βάση.

Υπήρξαν στιγμές στη ζωή σου που είπες «τα παρατάω όλα και θα ασχοληθώ με κάτι πιο εύκολο γιατί αυτός ο δρόμος είναι σκληρός»;  

Όχι, να τα παρατήσω, αλλά να μειώσω την εντατική εξάσκηση και να αφιερώσω περισσότερο χρόνο στο να σκεφτώ τη ζωή μου και τι θέλω να εκπροσωπώ ως καλλιτέχνις. Πρώτη φορά σκέφτηκα με αυτόν τον τρόπο πριν από περίπου 7 χρόνια. Αυτό που πήρα ως αντάλλαγμα είναι πιο καθαρό μυαλό και αποφυγή απογοήτευσης. Πριν από δύο χρόνια, όταν γεννήθηκε η κόρη μου, σκέφτηκα έτσι ξανά. Τώρα με μαθαίνει να εξασκούμαι με τη μεγαλύτερη δυνατή αποδοτικότητα. Απο το 2017 και μετά έχω βρει πάλι τον ρυθμό μου.

Info

Στην Αθήνα την απολαύσαμε στις 26 Φεβρουαρίου στο Ίδρυμα Α&Λ Καντακουζηνού σε ένα ιδιωτικό ρεσιτάλ για πιάνο για την υποστήριξη του συλλόγου «Οι Φίλοι του Ελληνικού Νησιού και της Θάλασσας»

Website: www.oanapopescu.com

www.filoitounisiou.gr/