«Μου αρέσει που λόγω «10ης εντολής» μ’ αναγνωρίζουν όλοι οι άνθρωποι της νύχτας!»

Αργύρης Ξάφης

Συνέντευξη: Γιώτα Δημητριάδη

Φωτογραφίες: George Alexandrakis

Κάθε χρόνο έχεις την ευκαιρία να τον απολαύσεις σε αρκετούς διαφορετικούς ρόλους, «Έτσι μας έμαθαν στο «Αμόρε» έτσι κάνουμε!», θα μου πει! Από εκεί, λοιπόν, που τον παρακολουθείς σκληρό και αμείλικτο, μέλος μια συμμορίας με τον λόγο του να γίνεται χείμαρρος βωμολοχίας στο «Mojo» ή βιαστή- μπάτσο στη μικρή οθόνη, στην «10η εντολή», με την ίδια ευκολία, ανακαλεί όλη του την τρυφερότητα και ταξιδεύει τα παιδιά στον κόσμο των παραμυθιών ντυμένος πειρατής. Αποδεικνύοντας ότι το πολύπλευρο ταλέντο του δεν αντιστέκεται στις προκλήσεις.

Αυτήν την περίοδο, δοκιμάζεται, για μια ακόμη φορά, στον ρόλο του σκηνοθέτη, σκηνοθετώντας μάλιστα όπερα, «Λεόντιος και Λένα»* στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Αθηνών, στο οποίο δεν θα μπορούσε να μη συμμετέχει και ως ηθοποιός με την παράσταση «Πασιέντζα», της Μαρίας Λαϊνά, σε σκηνοθεσία Νίκου Χατζόπουλου, όπου ερμήνευσε εξαιρετικά έναν ιδιαίτερο ρόλο, χωρίς όνομα, τον «Α». Παράλληλα, τρέχει και με τις εξετάσεις των μαθητών του στο Ωδείο Αθηνών, ενώ, πριν από λίγο καιρό, εκπροσωπούσε την Ελλάδα στο «2ο Παγκόσμιο Συνέδριο Παραστατικών Τεχνών», στο Δουβλίνο.

Κάπου εκεί, λοιπόν, μεταξύ των εντατικών προβών, βρέθηκε ο χρόνος για τη συνέντευξή μας σ’ ένα ήσυχο καφέ του κέντρου. Παρ’ όλη την κούραση των ημερών, με διαθεσιμότητα και οξυδέρκεια, ο Αργύρης Ξάφης σου δίνει τη δυνατότητα να τον ρωτήσεις πολλά και να θες ν’ ακούς τις απαντήσεις του με τ’ αυτιά τεντωμένα. Ίσως γιατί και στη ζωή αποφεύγει αυτό, που, όπως μου είπε, απαγορεύεται στη σκηνή «Να ‘ναι ψεύτικος»…

Η συνέντευξη με τον Αργύρη Ξάφη πραγματοποιήθηκε τέλη Ιουνίου

Στην τελευταία σου ερμηνεία, στην «Πασιέντζα» της Μαρίας Λαϊνά, ως «Άλφα» καυτηρίαζες τους ανθρώπους που θέλουν να παίρνουν προφυλάξεις για όλα στη ζωή -«Να φορούν τα γαντάκια τους». Έλεγες χαρακτηριστικά: «Τα πήρε τα μέτρα του, φόρεσε τα γαντάκια του!» Όταν παίζεις φοράς γάντια;

Όχι… Πατώντας πάνω στη σκηνή, υπάρχει ήδη μια δεδομένη σύμβαση, η οποία είναι τόσο μαγεμένη και ονειρική, που απαιτεί την απόλυτη γύμνια. Απαγορεύεται να ‘σαι ψεύτης πάνω στη σκηνή! Γιατί είναι συγκεκριμένη η συνθήκη, αυτή είναι ψεύτικη, εσύ οφείλεις να ‘σαι αληθινός! Τώρα αν όλα αυτά ακούγονται πολύπλοκα, για να το πω πιο απλά και συνοπτικά: Απαγορεύεται στη σκηνή, όταν παίζεις να ‘σαι ψεύτης, απαγορεύεται να φοράς γάντια, απαγορεύεται να κρύβεσαι!

Γάντια θα μπορούσαμε να χαρακτηρίσουμε και κάποιες «ευκολίες», κάτι που ξέρεις από την πείρα σου ότι λειτουργεί;

Αυτός είναι ο τρόπος που κουνιούνται τα δάκτυλά σου. Το θέμα είναι να μπορείς να τα γυμνάσεις, ώστε να κάνουν και άλλες κινήσεις. Τις ευκολίες δεν θα τις έλεγα «γαντάκια», «μάσκες» , γιατί, πραγματικά, κάποιες από τις ευκολίες σου μπορεί να ‘ναι αποκαλυπτικές να μην κρύβουν αλλά να αποκαλύπτουν. Απλώς, πολλές φορές, από την υποκριτική αγυμνασιά, γυρνάς στα δικά σου γνωστά λημέρια και παίζεις με τον παραδοσιακό τρόπο, που ήξερες πάντα. Θέλει γύμναση, θέλει προπόνηση, να ασχολείσαι!

Στη ζωή φοράς γάντια;

Η ζωή είναι πολύ επιθετική και εξαρτάται πώς θα ερμηνεύσουμε τα γάντια. Αν τα ερμηνεύεις με την έννοια του να κρύβω κάτι, όχι. Αν, όμως, τα ερμηνεύσουμε με την έννοια του να προστατεύω, ναι. Δεν μ’ ενδιαφέρει στη ζωή μου να εκτίθεμαι σ’ όλους. Γιατί δεν είναι όλοι ούτε καλοπροαίρετοι ούτε εμπιστεύομαι τη βαθιά τους κρίση και σκέψη, ώστε να εκτίθεμαι χωρίς προφυλάξεις.

Κάθε χρόνο ερμηνεύεις αρκετούς διαφορετικούς ρόλους…

Έτσι μας έμαθαν στο «Αμόρε» έτσι κάνουμε!

Αγαπάς τους ρόλους ή τις συγκυρίες της ζωής που τους συναντάς;

Αν δεις τους ρόλους που έχω παίξει, θα καταλάβεις ότι αγαπάω τις συγκυρίες. Γιατί κανένας ρόλος δεν έχει προκύψει εκτός συγκυρίας! Ό,τι ρόλο έχω κάνει, πάντα τον έχω κάνει μ’ ανθρώπους που αγαπάω και θέλω να συνεργάζομαι μαζί τους.


Έχεις δηλώσει, σ’ αρκετές συνεντεύξεις σου, ότι η υποκριτική ήρθε τυχαία στη ζωή σου. Αποφάσισες παρορμητικά να δώσεις εξετάσεις στο Εθνικό, ενώ είχες ήδη περάσει στο Πολυτεχνείο. Σχεδόν απροετοίμαστος, κατάφερες να περάσεις. Φαντάζομαι, λοιπόν, πως ανήκεις σ΄αυτούς που πιστεύουν πως για να γίνει κανείς καλός ηθοποιός, πέρα από τη σκληρή δουλειά, χρειάζεται και ταλέντο…

Θεωρώ ότι το ταλέντο είναι δεδομένο. Βρισκόμαστε σε μια χώρα που βρίθει ταλέντου. Σ’ όλους τους τομείς έχουμε τρομακτικά ταλαντούχους ανθρώπους, αλλά, ταυτόχρονα, έχουμε και ανθρώπους που δεν θέλουν να δουλέψουν.

Πιστεύεις ότι είμαστε τεμπέληδες δηλαδή;

Πιστεύω ότι έχουμε πάρα πολύ ταλέντο και, εξαιτίας αυτού μας του ταλέντου, είμαστε λιγότερο δουλευταράδες απ’ ό,τι θα έπρεπε να ‘μαστε. Αφηνόμαστε στις ευκολίες του ταλέντου. Αν δεις το επίπεδο των συζητήσεων των Ελλήνων, από τα πολιτικά μέχρι οτιδήποτε άλλο, είναι πολύ υψηλότερο από οποιοδήποτε μέσο όρο, σ’ οποιαδήποτε άλλη χώρα και δεν το λέω εθνικιστικά.

Το ταλέντο το διακρίνεις εξαρχής και στους μαθητές σου;

Για να καταλήξουν να ‘ναι μαθητές μου στο Ωδείο, έχουν περάσει από μια διαδικασία εξετάσεων, επομένως το θεωρώ δεδομένο. Όταν λέμε ταλέντο, εγώ καταλαβαίνω περισσότερο μια σπίθα, που, αν δουλευτεί, μπορεί να γίνει και φωτιά, γιατί είναι ακόμα νωρίς…

Ποια ερώτηση μαθητή σ’ έχει φέρει σε αμηχανία;

Καμία, γιατί η σχέση που έχω με τους μαθητές μου, μου δίνει τη δυνατότητα να τους πω: «Δεν ξέρω» δεν έχω πλασάρει τον εαυτό μου σαν τον τύπο, που ξέρει τα πάντα και έχει λύσεις για όλα.


Στη σκηνή, θυμάσαι κάποια άβολη στιγμή;

Θυμάμαι, πριν από καμιά δεκαριά χρόνια, σε μια παράσταση στο «Αμόρε», που είχε τύχει και ήταν δύο συνάδελφοι σε κακή φυσική κατάσταση. Ο ένας είχε σπάσει το πόδι του και ο άλλος είχε πάθει δηλητηρίαση. Εμείς, τότε, κακώς αποφασίσαμε να παίξουμε εκείνη την παράσταση. Βιώσαμε, λοιπόν, τρομερά άβολες στιγμές, όπου ο ηθοποιός σηκωνόταν στη μέση της σκηνής και πήγαινε στην τουαλέτα, γιατί δεν μπορούσε να κρατηθεί άλλο ή στιγμές, όπου αποφάσιζε να βγάζει μόνο το κεφαλάκι του από την κουίντα, για να πει δύο ατάκες, γιατί θα ξαναχρειαζόταν να πάει στην τουαλέτα άμεσα. Εκεί, όπως καταλαβαίνεις, οι υπόλοιποι είχαμε διαλυθεί πλήρως, γιατί δεν ξέραμε τι γίνεται και τι μέλλει γενέσθαι! Σ΄όλο αυτό το σκηνικό, με την αγωνία μας να ‘χει πιάσει κόκκινο, για το αν θα τα καταφέρει τελικά ο συνάδελφος, έρχεται ο άλλος, που είχε σπάσει το πόδι του, και μπαίνει σε λάθος στιγμή την ώρα που ακούγεται «Κοιτάξτε, ένα πλήθος στρατού έρχεται» και, εκείνη τη στιγμή, εμφανίζεται εκείνος ένας και κουτσός! Οι απανωτές διαλύσεις αυτής της παράστασης ήταν πάρα πολύ άβολες και, τελικά, καταλάβαμε ότι υπερεκτιμήσαμε τις δυνάμεις μας!

Πρόσφατα, συμμετείχες στο 2ο Παγκόσμιο Συνέδριο Παραστατικών Τεχνών, στο Δουβλίνο, μαζί με 189 καλλιτέχνες του θεάτρου από όλον τον κόσμο. Αν υποθέσουμε ότι δεν υπήρχαν πρακτικά προβλήματα, για παράδειγμα, το εμπόδιο της γλώσσας και μπορούσες να εργάζεσαι σε οποιαδήποτε από αυτές τις χώρες. Ποια θα επέλεγες και γιατί;

Τώρα γεννιούνται άλλα ερωτήματα, θα σε ρωτούσα με ποιον; Γιατί ταλαντούχους ανθρώπους θα βρεις σε πάρα πολλά μέρη. Γενικά, αν το δούμε με βάση τις συνθήκες εργασίας, σε χώρες όπως είναι η Γαλλία, η Γερμανία, η Βρετανία, η Αμερική είναι σίγουρα καλύτερα τα πράγματα. Γιατί αυτό που δουλεύεις ανταμείβεται, δεν κινδυνεύεις να μείνεις παράλυτος σ’ όλη σου τη ζωή από κάποια απροσεξία ή προχειρότητα και υπάρχει ένας ολόκληρος μηχανισμός που δουλεύει υπέρ του να γίνονται παραστάσεις. Εδώ υπάρχει ένας μηχανισμός για να μη γίνεται τίποτα!
Δεν θα πήγαινα όμως σε καμία χώρα με μόνο κριτήριο τις συνθήκες εργασίας.Το μέρος, που θέλω να δουλεύω, έχει πάντα να κάνει με το ποιους συνεργάζομαι, γιατί, διαφορετικά, θα ‘χα ήδη κάνει κάτι.

Ανεξάρτητα από τις διαφορές και τις ιδιομορφίες του κάθε λαού. Ποια παναθρώπινα αδιέξοδα αντιμετωπίζει το θέατρο σήμερα;

Αδιέξοδα δεν αντιμετωπίζει και όταν βρέθηκα σ’ ένα πάνελ για το διαδίκτυο και το streaming αυτό τους είπα: «Το θέατρο θα επιβιώσει, αυτό κάνει εδώ και 3000 χρόνια. Το ίντερνετ δεν είναι ο πιο δύσκολος εχθρός που έχει αντιμετωπίσει». Συνολικά το θέμα του στάτους του καλλιτέχνη, δηλαδή τι θέση έχει ο καλλιτέχνης σε μια κοινωνία; Είναι κάτι που φαίνεται να μην απασχολεί κανέναν και εξαιτίας αυτού ο καλλιτέχνης να μην τοποθετείται πουθενά!

Αν σου ζητούσα έναν τίτλο, αυτόν θα μου έβαζες;

Ναι. Ο καλλιτέχνης αυτήν τη στιγμή δεν έχει θέση στην κοινωνία, σαν να ‘ναι ο παρίας της κοινωνίας. Πού αντιστοιχεί σε μια κοινωνία; Αν φτιάξεις μια κοινωνία από το μηδέν και μου λες πρέπει να υπάρχει ένας γιατρός, ένας δάσκαλος, εκεί μέσα πρέπει να υπάρχει ένας καλλιτέχνης; Και αν ναι, τι θέση έχει;

Μεγάλη εντύπωση μου έκανε στο συνέδριο και η ομιλία του προέδρου της Ιρλανδίας, Michael D. Higgins, ο οποίος, μεταξύ άλλων, όταν αναφέρθηκε στην επανάσταση των Ιρλανδών εναντίον των Άγγλων και τη σημαντικότητα της Τέχνης είπε: «Δεν υπήρχε ούτε ένας επαναστάτης που να μη γνώριζε τον Ίψεν». Αναρωτιέμαι, πόσοι Έλληνες γνωρίζουν τους τραγικούς μας ποιητές;

Άσε τους τραγικούς… Εμείς είμαστε τραγικοί! Ρώτα ποιος έχεις γράψει τον εθνικό ύμνο! Που τον ξέρεις και το παίζεις και Ελληνάρας. Ρώτα ποιος έχει γράψει τους στίχους και ποιος τη μουσική; Συγκλονιστικός άνθρωπος αυτός, σπουδαία προσωπικότητα! Ήταν φοβερό και αυτό που μου είπε για την Μελίνα Μερκούρη, όταν του είπα ότι είχα έρθει από την Ελλάδα.

Τους τελευταίους μήνες σε απολαύσαμε και σε δύο επεισόδια της «10ης Εντολής». Πώς εισπράττεις τον αντίκτυπο της σειράς και τη δύναμη του μέσου της τηλεόρασης;

Δύο πράγματα απολαμβάνω πολύ στη «10η εντολή». Πρώτον, το γεγονός ότι δουλεύω με τον Πάνο Κοκκινόπουλο, τον οποίο αγαπάω πάρα πολύ. Είναι ένας άνθρωπος τον οποίο αισθάνομαι κοντά μου, μου αρέσει το χιούμορ που έχει, ο τρόπος που βλέπει τα πράγματα, γενικά ταιριάζουμε πάρα πολύ. Δεύτερον, μου αρέσει πολύ που με αναγνωρίζουν όλοι οι άνθρωποι της νύχτας! Δεν ξέρω, τόσες πολλές κυρίες να με ξέρουν, αλλά ξέρω πάρα πολλούς ανθρώπους που σχολάνε αργά και γυρνάνε σπίτι και βλέπουν τις εκατοντάδες επαναλήψεις. Αυτοί είναι όλοι άνθρωποι που δουλεύουν και σχολάνε αργά το βράδυ, σερβιτόροι, μπάρμεν, ταξιτζήδες. Αυτοί οι άνθρωποι είναι το κοινό μου. Μου αρέσει που δεν είναι τόσο συνηθισμένο κοινό! Είναι ειδικοί άνθρωποι, βλέπουν μιαν άλλη ζωή. Βλέπουν τους ανθρώπους σε ειδικές καταστάσεις…

Ποιο είναι το ωραιότερο σχόλιο που έχεις ακούσει για τη δουλειά σου;

«Δεν πίστευα ότι είσαι ηθοποιός». Μου το είπε ένας πολύ μεγάλος ηθοποιός, όταν με είδε να παίζω…

Ποιος πιστεύεις ότι είναι ο βασικός λόγος που μας προκαλεί δυστυχία στη ζωή;

Η ασυνεννοησία, που έχει πολλές προεκτάσεις. Έχουμε την αίσθηση ότι μας αδικούν εξαιτίας της ασυνεννοησίας, γιατί κάποιος δεν μας έχει καταλάβει σωστά και αδικεί αυτό που είμαστε ή κάποιος, ενώ μας έχει καταλάβει, μας κάνει κάτι κακό.

Τα τελευταία χρόνια, συχνά, σε βλέπουμε και στον ρόλο του σκηνοθέτη. Αυτήν τη φορά μάλιστα, θα σκηνοθετήσεις όπερα*, στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Αθηνών. Θα μας πεις λίγα λόγια γι’ αυτήν τη δουλειά;

Είναι ένα πρότζεκτ που το ξεκινήσαμε πριν από 3-4 χρόνια με τους μαθητές της σχολής του Ωδείου Αθηνών. Στην αρχή ξεκινήσαμε, με τον Κορνήλιο Σελασμή, να φτιάχνουμε κάτι που ήταν θέατρο και όπερα μαζί και, προχωρώντας, άρχισε να γράφει όλο και περισσότερο μουσική και έτσι η όπερα κατέκλυσε όλο το έργο! Τώρα συμμετέχουν μόνο τραγουδιστές όπερας και συμπράττουν καταξιωμένοι λυρικοί ερμηνευτές υπό τη μουσική διεύθυνση του Bas Wiegers. Τους ρόλους αναλαμβάνουν ο Τάσης Χριστογιαννόπουλος (Λεόντιος), η Θεοδώρα Μπάκα (Λένα), ο Χάρης Ανδριανός (Βαλέριο), η Ευαγγελία Καρακατσάνη (γκουβερνάντα). Συμμετέχει το μουσικό σύνολο ARTéfacts ensemble.

*Η όπερα «Λεόντιος και Λένα», του Κορνήλιου Σελαμσή σε σκηνοθεσία Αργύρη Ξάφη, όπως ανακοινώθηκε από το Φεστιβάλ Αθηνών, ακυρώνεται λόγω συνθηκών και θα συμπεριληφθεί στο πρόγραμμα του Φεστιβάλ της επόμενης χρονιάς.

Περισσότερες πληροφορίες στην σελίδα του Φεστιβάλ Αθηνών: www.greekfestival.gr